Paralelni odnosi, a ne specijalne veze

Piše: Suad Arnautović

U našem javnom prostoru vrlo često se koristi neustavna sintagma “specijalne veze” između Republike Srpske i Republike Srbije.

Nisam siguran da je većina dobronamjernih koja koristi tu sintagmu svjesna dubine problema kojeg korištenjem te sintagme stvaraju državi BiH. Kako je to pitanje jedno od krucijalnih pitanja odnosa države BiH sa državom Srbijom, smatram da je u interesu naše javnosti da se skrene pažnja na ovaj problem.

Općepoznata je činjenica da je u Ustavu BiH – Član III 2. A)  – nedvosmisleno utvrđeno da entiteti mogu uspostaviti posebne paralelne (podvukao S. A.) odnose sa susjednim državama uvažavajući suverenitet i teritorijalni integritet Bosne i Hercegovine. Zvanični engleski tekst te odredbe može se naći na web stranici OHR-a i on glasi: “The Entities shall have the right to establish special parallel relationships with neighboring states consistent with the sovereignty and territorial integrity of Bosnia and Herzegovina”. Isto se može pročitati na web stranici Ustavnog suda BiH u prevodu člana III 2. (a) Ustava BiH. U tom članu se navodi: “Entiteti imaju pravo da uspostavljaju posebne paralelne odnose sa susjednim državama, u skladu sa suverenitetom i teritorijalnim integritetom Bosne i Hercegovine”. Dakle, nije riječ o “specijalnim vezama”, nego o “posebnim paralelnim odnosima”, što je ogromna razlika.

Šta je, dakle, ključni problem, po mojem shvatanju, dosadašnje prakse, odnosno zloupotrebe ove norme od, prije svega, Republike Srbije? U suštini se radi o izbjegavanju definiranja i reguliranja temeljnih državnih odnosa između BiH i Srbije koji bi bili regulirani brojnim međudržavnim ugovorima, koji će, potom, biti pravni osnov za uspostavljanje posebnih paralelnih odnosa entiteta sa susjedima u pojedinim resorima.

Sadašnja praksa je obrnuta. Država Srbija žuri da ugovori, pa ako treba, i potpiše što više sporazuma samo sa bosanskohercegovačkim entitetom RS zanemarujući pri tome odnose s državom BiH. Takva politika nije u skladu sa Ustavom BiH, odnosno Anexom 4 Dejtonskog mirovnog sporazuma, odnosno suprotno je tom sporazumu i isti drastično krši. Naime, ova norma nije propisana kao rezidualna nadležnost entiteta, jer u Ustavu BiH postoje funkcije i ovlaštenja koji su izričito propisani institucijama države Bosne i Hercegovine, a prije svih vanjska i vanjskotrgovinska politika. Drugim riječima, ovo se može smatrati rezidualnom nadležnošću entiteta samo pod uvjetom da postoje pravno uspostavljeni odnosi države BiH sa državom Srbijom što treba biti pravni mainstream, odnosno mainstream politics, na osnovu čega se uspostavljaju PARALELNI odnosi entiteta sa susjednim državama.

Ako se uđe u najkraću analizu etimologije pojma “paralelno”, vidjećemo da ta riječ označava pridjev koji ima matematičko značenje “koji se nikad ne siječe” i koji je sinoniman pridjevu uporedan. Pridjev uporedan, pak, ima i značenje “koji se kreće jedan pokraj drugoga, koji teče istovremeno s drugim”. Ne mogu postojati paralelni odnosi ako nema glavnih, temeljnih odnosa države uz koje se paralelno, uporedno uspostavljaju odnosi entiteta sa susjednim državama. Zato se u javnom prostoru, a posebno u pravnim aktima mora rabiti ustavna konstrukcija “posebni paralelni odnosi” ,a ne pogrešna i neustavna sintagma “specijalne veze”.

Sadašnji, u praksi dosta isforsirani, jednostrani odnosi Republike Srpske sa Srbijom svode se na antidejtonsku saradnju Republike Srpske koja je nekada u svom ustavu i propisala obavezu da Republika uređuje i osigurava saradnju samo sa srpskim narodom izvan Republike Srpske, a što je naknadno brisano.

U Komentaru Ustava BiH, čiji su autori Christian Steiner i Nedim Ademović, u vezi s ovom normom se navodi: “…kada Republika Srpska u članu 68. tačka 16 Ustava RS propiše da ‘Republika (Srpska) uređuje i osigurava saradnju sa srpskim narodom izvan Republike’, to nije saglasno sa obavezama iz člana 2. stav 1. tačka (c) Međunarodne konvencije o uklanjanju svih oblika rasne diskriminacije, članom I3 a) i članom II 1. Aneksa VII, u vezi s članom II/5 i članom III/2 c) Ustava BiH”.

Iako je ova odredba Ustava RS-a brisana Amandmanom LXXV, ostaje sporna druga odredba iz člana 68. tačka 15 koja, koliko ja znam, nikada nije osporena pred Ustavnim sudom BiH, a koja propisuje da Republika Srpska “uređuje i obezbeđuje… međunarodnu saradnju, osim one koja je prenesena (podvukao S. A.) institucijama Bosne i Hercegovine”. Napominjem da je međunarodna saradnja, odnosno vanjska politika i vanjskotrgovinska politika izvorna nadležnost države BiH propisana članom II1. a) i b) Ustava BiH i entitet RS nikada niti je “prenio”, niti može “prenositi” tu saradnju.

 

(oslobodjenje.ba)

Komentari