Piše: Saud Grabčanović
Hasanova politička karijera nakon Drugog svjetskog rata
Hasan je iz rata izašao sa visokim vojnim činom pukovnika JNA. Po ličnom naređenju maršala Tita Hasan je u ljeto 1945. godine bio imenovan za načelnika OZN-e za Beograd. Sljedeće godine je bio imenovan za načelnika Uprave državne bezbjednosti OZN-e BiH u Sarajevu (OZNA je kasnije dobila ime UDBA).
Hasanov rad u OZN-i/UDB-i
Hasan je radio na mjestu načelnika OZN-e BiH od 1946. do 1954. godine. U to vrijeme, u prvim godinama nakon oslobođenja, Hasan je komandovao jedinicama OZN-e koje su progonile ostatke kvislinških paravojski, odmetnute četnike i ustaše po bespućima BiH. U tom „poslu“ on se pokazao kao veoma dobar, mudar, revnosan i beskompromisan komandant, a njegova se jedinica pokazala jako efikasnom u „čišćenju“ terena od odmetničkih bandi, za šta je dobio niz ordena i unapređenje u službi. Kasnije, kada je OZN-a postala UDB-a, on se isticao kao nemilosrdni progonitelj protivnika komunističkog režima, tzv,“narodnih neprijatelja“. Zbog toga je on u vrijeme kada je radio u UDB-i BiH dobio svoj prvi nadimak. Oni koji su ga mrzili nazivali su ga „ mali Berija“ (po zloglasnom šefu Staljinove tajne policije NKVD-a, poznatom po likvidacijama protivnika) .
Hasan je spletom okolnosti bio prisiljen da po partijskom zadatku radi u OZN-i, iako se to kosilo sa njegovim obrazovanjem i njegovom velikom ljubavi prema kulturi i umjetnosti. Radio je u službi u kojoj je većina njenih pripadnika bila polupismena. Većina njegovih tadašnjih drugova je od škole imala analfabetski kurs! Hasan je u to vrijeme u svom stanu imao veliku biblioteku, zbog čega su ga te kolege ismijavale i rugale mu se. Pored toga što je aktivno rado u OZN-i, kasnije UDB-i, Hasan se aktivno uključio u kulturne tokove u tadašnjoj BiH, o tom nam govore sledeći prilozi:
1. U jednoj akciji OZN-e u Krajini na kraju rata, na čijem je čelu stajao Hasan, prilikom povlačenja je bila zarobljena kompletna muzička četa njemačke vojske sa muzičkim instrumentima. Nju su sačinjavali ozbiljni i školovani muzičari. Pripadnici OZN-e koji su ih zarobili najprije su ih htjeli streljati, a kada to Hasan nije dozvolio, poslali su ih u zatvor. Hasan ih je, umjesto u zatvor, doveo u Sarajevo u Narodno pozorište. On ih je angažirao u Filharmoniji u nastajanju. Njemački muzičari su tako ostali u Sarajevu narednih decenija, gdje su uživali visoki status i veliki društveni ugled. Oni su imali veliki utjecaj na muzičku scenu tadašnje Bosne i Hercegovne.
2. Godine 1946. je u Sarajevu bila osnovana „Škola primijenjenih umjetnosti“, koja se prvobitno zvala “Državna škola”. Prvi profesori i osnivači te škole su bili : Ismet Mujezinović, Vojo Dimitrijević, Mica Todorović, Hasan Grabčanović, Ivo Šeremet, Hakija Kulenović, Petar Šain, Rizah Šetić i Sigo Sumereker.
Hasanova politička karijera nakon odlaska iz OZN-e
Hasan je u OZN-i, odnosno UDB-i, radio sve do 1954. godine. Odatle je bio raspoređen u novoosnovani Savjet za kulturu BiH, gdje je radio do 1969. godine. Tako je, nakon uspješno obavljenog „posla“ u OZN-i (UDB-i), Hasan za svoje zasluge bio nagrađen, te je po zadatku prešao u politiku i postao profesionalni komunistički funkcioner-političar.
Od kraja 1954. godine on je bio zamjenik predsjednika u Savjetu za kulturu BiH. Taj savjet su činili: Hasan Grabčanović, Novak Anđelić, Midhat Begić, Enver Redžić, Duško Šobot, dr. Alojz Benac, dr. Branislav Durdev, Bogomir Brajković, Dušan Durović, Safet Čišić, Vera Krstić, Dragutin Fijala, Ivo Šeremet, Danica Kuntović, Esad Kazazović (Narodna Uprava:; Časopis Za Pitanja Izgradnje Narodne Vlasti 1956,strana 382.)
Kada je Hasan po zadatku bio raspoređen u novoosnovani Savjet za kulturu BiH, oni koji su ga poznavali pozdravili su to kao dobar potez aktuelne vlasti. Njegov veliki prijatelj, akademik Muhamed Filipović, o tome je u svojim memoarima napisao: „To je bio sretan datum za kulturu naše republike. Izbor Hasana na to mjesto je bio pravi potez, jer je on bio izuzetno obrazovan, sposoban i tolerantan čovjek.“
Vrlo brzo, nakon samo tri godine, Hasan je postao ministar (sekretar) za kulturu i prosvjetu u BiH i na tom je položaju ostao sve do1969.godine. Njegov dugogogodišnji rad u ovom ministarstvu pokazao se kao veoma uspješan. Hasan je bio vrlo obrazovan i kao veliki poznavalac kulture, umjetnosti i historije on se pokazao kao veoma uspješan u ovom poslu. Zahvaljujući njemu, u vrijeme njegovog mandata, kultura i prosvjeta u BiH su doživjele pravi procvat. Pored toga što je bio ministar za kulturu i prosvjetu BiH, on je bio veoma uvažavani partijski funkcioner – političar i društveni radnik.
(nastaviće se)
