Piše: Saud Grabčanović
Dobijanje titule – „Herceg“
Godine 1448. Stjepan Vukčić Kosača se priklonio Osmanlijama i srpskom despotu Đurađu Brankoviću u napadu na svoga zeta, kralja Bosne Tomaša. Te je godine on uzeo titulu hercega, kojom ga je oslovljavao njemački kralj Fridrik III. Tokom svog trećeg braka sa bavarskom princezom Cecilijom, Stjepan je u pismenoj korespodenciji počeo zvanično koristiti njemačku translaciju njegove titule vojvoda – na njemačkom „Hercog“ (što je u našem narodnom jeziku evoluiralo u „herceg“). Teritorija pod njegovom vlašću se u ta vremena protezala od Lima do Cetine i od Rame do Kotorskog zaljeva. Na tom je golemom prostoru on vladao poput samostalnog vladara. Nosio je titulu: „Herceg od Svetoga Save (dux sancti Sabe), gospodar humski i Veliki vojvoda rusaga bosanskoga, knez drinski i k tomu“.
Titula „ Herceg (Vojvoda) od Svetog Save“, koju je svojevremeno nosio herceg Stjepan, danas je predmet špekulacija od strane ostrašćenih prekodrinskih novokomponovanih kvazi-istoričara. Naime, oni tvrde da je to krucijalni dokaz njihove teorije da je ovaj naš slavni Bosanac, po nacionalnoj pripadnosti bio Srbin pravoslavac! Ja smatram da su ovakve tvrdnje paušalne i ničim utemeljene. U vrijeme života hercega Stjepana u 15. vijeku nisu postojale nikakve nacije na ovim prostorima. Ne treba zaboraviti da su nacije kao kategorija nastale kao produkt buržoaskog društvenog sistema tek u 19. vijeku u Evropi, sa nastankom i ujedinjenjem novih država. U ta davna srednjovjekovna vremena ljudi su se identificirali najprije prema vjerskoj pripadnosti, pa tek onda sa pripadnošću određenom plemenu ili narodu i istojezičnoj skupini, nacije u današnjem obliku su tada bile nepoznata kategorija. Na našim prostorima se proces stvaranja nacija odvijao u još kasnije vrijeme, s tim da ni do dana današnjega proces nacionalne diferencijacije na ovim prostorima nije potpuno završen ! Glavni preduslov za stvaranje nacija je postojanje samostalnih država, a to narodi, tačnije istogovorne vjersko-etničke skupine ili plemena na ovim prostorima, do skora nisu imali, pa su ti procesi na ovim našim područjima zakašnjeli u odnosu na zapadnoevropske zemlje i zapadnu civilizaciju. Herceg Stjepan je u svojim osvajanjima uspio zauzeti nekadašnje srce srpske srednjovjekovne države Raške, koje se nalazilo u istočnoj Hercegovini i dijelovima primorja u okolini Dubrovnika i na poluotoku Pelješcu, koje se u to vrijeme zvalo Zahumlje. Prva srpska država Raška je bila mala državica locirana na jugu današnje Srbije, dijelovima Kosova, istočnoj Hercegovini i dijelovima Dubrovačkog primorja. Sav sjever današnje Srbije, Mačva, dijelovi Šumadije i Pomoravlja, pa i grad Beograd (Fehervar) su pripadali Ugarskoj i tu su većinom živjeli Mađari. U području istočne Hercegovine tzv. Zahumlju, koje je zauzeo herceg Stjepan, rodio se Rastko Nemanjić zvani Sveti Sava, koji je otac srpske autokefalne pravoslavne crkve i koji je danas najveći srpski svetac. Sava je, kao i njegov otac Nemanja i dva brata Vukan i Stefan, najprije bio pripadnik katoličke crkve, da bi sa preseljenjem iz katoličke Duklje u Rašku pod bizantskom okupacijom, sva trojica prešli na pravoslavlje. Po današnjem našem pogrešnom poistovjećivanju nacije i religiozne pripadnosti njih su trojica najprije bili Hrvati, a onda postali Srbi! Ovakav pristup ovom pitanju je potpuno apsurdan, jer se u ta vremena o pripadnosti „krvnoj grupi“ nije razmišljalo na današnji način. U vrijeme života hercega Stjepana vjerska tolerancija između sve tri kršćanske crkve u srednjovjekovnoj Bosni bila je na visokom nivou, za razliku od zapadnih katoličkih zemalja gdje su vjerski neistomišljenici bili progonjeni ognjem i mačem! U to vrijeme su na Zapadu čitave populacije „heretika“ i „krivovjeraca“, pa i „šizmatika“ (pravoslavaca), onih koji nisu priznavali papu i rimsku crkvu, bile bestijalno ubijane u pravim genocidima, na razne monstruozne načine i to često spaljivanjem živih ljudi na lomačama! Ni na područjima na istoku Evrope, gdje je vladalo pravoslavlje, stanje tada nije bilo puno bolje. U Bosni za vrijeme vlasti kraljeva koji su simpatisali Crkvu bosansku toga nije bilo. Takvi pogromi i progoni su se u Bosni dešavali samo u vrijeme križarskih ratova protiv nje i to od strane križarima predvođene papske Inkvizicije inostranog porijekla, kao i u vrijeme vladavine naših kraljeva koji su naginjali papi i Vatikanu. Dobri Bošnjani su i u ta predosmanska vremena imali isti nivo nacionalne i vjerske tolerancije, te empatije i poštovanja prema drugima i drugačijima, kao što to imaju i danas! Po meni su hercega Stjepana odlikovale iste te osobine, pa je on smatrao za veliku čast da uzme titulu „Hercega od Svetog Save“, pošto je poštovao tog glasovitog i nadaleko čuvenog čovjeka i kršćanskog sveca, koji se rodio i živio na teritoriji koju je on pripojio svojoj paradržavici. Kult Svetog Save je bio u ta vremena priznat od strane svih konfesija a kasnije sa dolaskom islama u Bosnu taj kult su poštovali i muslimani.
(nastaviće se)
