Piše: Saud Grabčanović

Karl von Lothringen, zapovjednik habzburške vojske u vrijeme opsade

Karl von Lothringen (1643-1690.),  bio je suprug Leopoldove sestre Eleonore. U vrijeme opsade Beča on je bio Lorenski hercog- vojvoda u egzilu i to od vremena od kad su Francuzi okupirali njegovu Lotaringiju (Lorenu). Hercog Karlo von Lotahringen je služio u Leopoldovoj vojsci i bio je veoma poštovan u vojničkim redovima. On  je bio osoba koja je znala nadahnuti i podstaći svoje vojnike na borbu. Upravo je takvog čovjeka trebao car Leopold u teškim trenutcima turskog napada i opsade Beča. Leopoldov izbor  Karla von Lotahringena za vrhovnog zapovjednika vojske, kratko prije početka turskog napada, pokazao se kasnije kao pun pogodak. Skroman i neugledne pojave, kako ga je opisao poljski kralj Jan Sobjeski, Karlo je imao dug kukast nos i lice izbrazdano ožiljcima od boginja koje je prebolio u mladosti. Cijelom svojom pojavom odavao je dojam ratnika, koji je on u to vrijeme svojim sudjelovanjem u ratovima protiv Francuske i Turaka već bio dokazao. Kao takav, bio je poštovan među vojničkim redovima te je bio osoba koja je znala nadahnuti i potaknuti ljude na borbu, upravo onakva kakvu je Leopold trebao u tom pogibeljnom trenutku.

(III)VOJSKE ZARAĆENIH  STRANA I NJIHOVI  SAVEZNICI 1683.

Vojska Osmanskog Carstva

Od 16. vijeka glavni dio osmanske vojske  činila je pješadija tzv. „kapu kulu“ (u prijevodu čuvari palate). Stalna vojska je bila plaćana sredstvima iz državne riznice. Janjičari (stajaća vojska) činili su glavni i udarni dio osmanske pješadije.  Sultanova stalna vojska činila je bitan udio vojne snage, ali od sredine 17. vijeka primjećuje se rapidno smanjivanje broja janjičara-regruta, jer je njihovo izdržavanje postalo preskupo za Carstvo. Prema jednoj procjeni 1670. godine stalnu vojsku činilo je oko 70.000 ljudi, od čega su 48.000 bili janjičari, a 14.000 konjica. Ostale jedinice stajaće vojske su obuhvatale tobdžije (topcu), inžinjeriju (muselem), minere (lagumdži),  kao i dio konjice, no manjim dijelom, jer je taj rod bio uglavnom popunjen spahijama koji nisu bili dio stajaće vojske, nego su po potrebi mobilisani. Spahije su se same opremale za rat i finansirale od svog timara. Vojsci su pridodavane i granične jedinice, serhad kulu, koje su se satojale od teške konjice (gonullu), lake konjice (beli), te strijelaca na konjima (deli). Pješaštvo koje je dolazilo iz ovih jedinica takođe je bilo raznoliko, od posade osmanskih tvrđava azapa (azab), seljačke milicije (seymen) i pomoćnih snaga (muselem) tj. inženjerije za potrebe gradnje vojnih infrastruktura. Neki lokalni moćnici (paše i begovi) mobilisali su plaćeničku vojsku o svom trošku, a te jedinice su nazivane yerli kulu ili bešlije na bosanskom.. Te su jedinice pretežno činili lokalni muslimani, a nije bila rijetkost da su u svoje redove primali i kršćane (Srbe, Hrvate, Moldavce, Vlahe, mađarske pobunjenike..). Pored plaćeničkih jedinica postojala je još jedna komponenta osmanske vojske koja je bila najbrojnija, ali najslabije obučena i opremljena – to je bio bašibozuk (tur. başıbozuk, luda glava bez vođe). Bašibozuk su sačinjavale neregularne pješačke i konjičke vojne snage Osmanskog carstva. Te su jedinice činili isključivo muslimani mobilisani širom Carstva, koji su bili javno pozvani od sultana u sveti rat „džihad“.Tom prilikom su im se pridruživale i lokalne spahije, kao neregularne konjičke jedinice. Bašibozuk je bio mobilisan po pašalucima i sandžacima širom Carstva, a predvodili su ga veziri ili beglerbegovi, lokalni osmanski pokrajinski guverneri. U formacijskom pogledu osmanska vojska je bila organizovana u orte, koje su bile svojevrsna osmanska verzija evropskih pukova ili regimenti. Mletački diplomat Alvise Contarini tvrdio je 1640. godine  kako sultan može mobilisati vojsku od 200.000 konjanika a da ne potroši na to niti jednog jedinog novčića, zahvaljujući timarskom sistemu. Iako je brojka posve sigurno pretjerana, timar, posjed u feudalnom osmanskom sistemu koji nije bio nasljedan, već je njime raspolagala država nakon spahijine smrti,  doista je bio izvor prihoda za gotovo sve osmanske teško oklopljene konjanike (spahije) i njhovu vojnu pratnju. Najveći broj timara, a time i najveći kapacitet za mobilizaciju konjanika, imao je vilajet Rumelija (evropski dio Osmanskog carstva).

                                                             (Nastaviće se)