Piše: Saud Grabčanović
Knez Petar I. Pavlović, nasljednik kneza Pavla, previranja u Bosni i ubistvo
Kneza Pavla Radinovića je nakon smrti naslijedio njegov sin knez Petar I. Pavlović. On je uzeo prezime po imenu svoga oca, a to je bilo službeno prezime pripadnika ove porodice sve do nezinog nestanka. U dešavanjima iz avgusta 1415. godine, kada je ubijen njegov otac, kao krivci spominju se “otac i sin”. Za razliku od svog oca, knez Petar je preživio “krvavi sabor”. Nakon preuzimanja očevih posjeda knez Petar I. Pavlović je krenuo u obračun sa vojvodom Sandaljem Hranićem, kojeg je smatrao glavnim odgovornim za smrt svoga oca, a za pomoć oko osvete on se uzdao u pomoć Osmanlija. Petar Pavlović je zbog toga tada postao osmanski vazal.
Zajedno sa mlađim bratom Radoslavom otpočeo je rat protiv Sandalja Hranića. Već u jesen 1415. godine njihovi odredi upali su u Hum, predvođeni braćom Đurađom i Stjepanom iz plemena bosanskih Vlaha Miloradovića. Do 1417. godine Petar je kontrolirao čitave Konavle, koje su do tada bile podijeljene između Pavlovića i Kosače (Hranića). Tada je ugovorio s Dubrovčanima izgradnju rezervoara za vodu u starom gradu Sokolu, koji je bio središte Konavla. („Esad Kurtović, Emir Filipović: Četiri bosanska Sokola”. Pregled Sarajevo, 2011. Pristupljeno 9. 11. 2023.)
Napadnut od strane braće Pavlovića i njihovih saveznika Turaka, moćni Sandalj Hranić se nalazio pred porazom, zbog toga je bio primoran zatražiti pomoć od Dubrovnika. Pored Sandalja, turski pritisak su osjetili i Dubrovčani u februaru 1416. godine, kada su se žalili bratu kneza Petra, Radoslavu Pavloviću da ih Osmanlije na granici pljačkaju i uznemiravaju. Prema zapisima u oktobru 1416. godine izbio je novi veliki sukob među bosanskom vlastelom. Ovaj je sukob doveo do promjene konstelacije snaga u Bosni, pa su ponovo nastupile promjene. Sljedeće 1417. godine došlo je do pomirenja i zbližavanja između Petra Pavlovića i kralja Stjepana Ostoje, što su podržale Osmanlije. Pavlovići su ovim potezom priznali vlast bosanskog kralja i tako vratili status Kraljevini Bosni. Sandalj Hranić koji je bio samoproglašeni vladar, koji je ostao u secesiji od centralne vlasti, bio je izoliran i prepušten sam sebi. Ovaj novi raspored snaga u Bosni izazvao je unutrašnji sukob kraljeve koalicije protiv Sandalja. U ovom sukobu su stradali brojni krajevi Bosne, naročito oni u dubrovačkom susjedstvu. Udruženi sa kraljem Pavlovići su imali vojnog uspjeha u tom sukobu, ali samo u primorskim kraljevima gdje su ovladali prostorom Konavla. Godine 1418. godine Sandalj Hranić je bio prinuđen da postane osmanski vazal, nakon čega su bile riješene sve nesuglasice sa Pavlovićima. Nakon smrti kralja Ostoje i dolaska na vlast njegovog sina Stjepana Ostojića, pozicije Pavlovića u državnoj vlasti su postale još čvršće i bolje, a Bosna je ušla u duže mirno razdoblje.
Dva izvora iz Mađarskog državnog arhiva u Budimpešti ukazuju na aktivno učešće Petra Pavlovića u bitkama koje je Bosna vodila protiv Ugarske početkom 15. stoljeća. U oba dokumenta njegovo ime se izričito spominje. U jednom se slavonski niži plemić Pavle Tatar od Mlake optužuje za saradnju sa Pavlom protiv interesa Ugarske. U drugom se ističe da je Pavle Pavlović zarobio uglednog vlastelina Bartolomeja (Bartola) Fančija Grđevačkog i tražio otkupninu od 8.000 dukata. Petar je, izgleda, učestvovao u sukobima ne samo kada je cijela Bosna djelovala kao jedno, nego i kada je došlo do podjele među vlastelom, podržavajući Hrvoja Vukčića i njegovu politiku saradnje sa Turcima. Ta njegova odlučnost bila je jedan od uzroka ubistva oca, kneza Pavla. („Prilog o djelovanju kneza i vojvode Petra Pavlovića u bosanskougarskim sukobima početkom XV vijeka”. Istorijski časopis, knj. LXVI (2017) str. 173–208. Arhivirano iz originala na datum 2018-07-21. Pristupljeno 9. 10. 2024.)
Odlučujući događaj u ovoj fazi sukoba Sandalja i Petra bila je Sandaljeva odluka da, nakon dugogodišnjih pregovora, svoj dio Konavla proda Dubrovačkoj Republici.
U junu 1419. godine Sandalj Hranić je pristao da svoj dio Konavla proda Dubrovčanima, dok je Petar Pavlović to odbio učiniti. Petar je zbog ovoga dopao u nemilost kod kralja Stjepana Ostojića, a i kod Osmanlija, pošto su obje ove strane podržavale Dubrovačku Republiku u kupovini cijelih Konavla. Njegove tvrde pregovaračke pozicije i postepeno približavanje Sandalja i Osmanlija, kao i Dubrovački zahtjevi za Konavlima doveli su ga u sukob s Osmanlijama i njihovim skopskim graničarima. Po naređenju sultana i Visoke Porte, namjesnik skopskog krajišta Isak-beg Ishaković-Hranušić je provalio u Bosnu da kazni Pavloviće. U ovom sukobu je u martu 1420. godine Petar Pavlović bio ubijen.
Smatra se da su Osmanlije tada došle na poziv Sandalja Hranića koji se nastojao okoristiti ovakvom situacijom. Međutim, od te novonastale situacije najviše koristi je imao bivši kralj Tvrtko II. Kotromanić, koji je uz pomoć Osmanlija, kao njihov vazal, sredinom 1420. godine ponovno postao bosanski kralj. Nakon Petrove smrti vođstvo Pavlovića i titulu kneza preuzeo je Petrov mlađi brat Radoslav.
(nastaviće se)
