Piše: Saud Grabčanović
Naslednici Radoslava Pavlovića Ivaniš, Petar i Nikola, izumiranje loze
Kneza Radoslava Pavlovića je 1441. godine na kneževskom tronu „Pavlovića zemlje“ naslijedio njegov najstariji sin knez Ivaniš Pavlović. Ivaniš je nastojao donekle popraviti ugled porodice Pavlovića u Bosni, koji je bio poljuljan od strane njegovog oca. On je priliku za to vidio u dolasku na vlast u Bosni kralja Stjepana Tomaša 1444. godine. Ivaniš se pridružio novom kralju Tomašu u koaliciji protiv Osmanlija, koju je zagovarao rimski papa. Na drugoj strani tada herceg Stjepan Vukčić Kosača prilazi Osmanlijama, koji su pobijedili evropske križare u Bici kod Varne u decembru 1444. godine. Nakon poraza križara bosanski kralj Tomaš, kao nihov saveznik, našao se u teškoj situaciji. Zbog ovoga se kralj Tomaš, koji je tada bio katolik, pomirio sa hercegom Stjepanom, pristalicom Crrkve bosanske, bogumilom- „heretikom i patarenom“. Tomaš je tada oženio Stjepanovu kćerku Katarinu, poslije čega je Bosna dvije godine bila bez unutrašnjih sukoba. Uprkos novonastaloj situaciji, Pavlovići su ostali dosljedni svojim stavovima i principima te nisu mijenjali tabor. Godine 1448. izbio je novi sukob između kralja Tomaša i Stjepana Vukčića Kosače. U ovom sukobu je Ivaniš stao uz kralja, ali je ubrzo nestao sa istorijske pozornice 1450. godine. Ivaniševa braća, nasljednici kneževi Petar i Nikola bili su u punoj zavisnosti od hercega Stjepana Vukčića Kosače, a time je njihova porodica trajno potpuno izgubila svoju prijašnju ulogu u Bosni.
Iskoristivši unutrašnje sukobe u zemlji u proljeće 1448. godine Osmanlije su ponovo upale u Bosnu, podijeljene na dvije grupe. Ovaj je napad Turaka iz Skopskog krajišta bio prvenstveno usmjeren na zauzimanje današnjeg Sarajevskog polja, koje je tada predstavljalo najbolji dio posjeda bosanskih vlastelina Pavlovića. Osmanlije, pod komandom sandžak-bega Skopskog Krajišta Isa-bega Ishakovića, tada su zauzele cijelu sarajevsku kotlinu sa naseljima Vrhbosna i Hodidjed, gdje su trajno ostali i formirali Bosansko krajište kao svoju bazu za daljne prodore na zapad. Od toga vremena datira stalna vlast Osmanlija u župi Vrhbosna. (Hazim Šabanović: Bosanski pašaluk. Postanak i upravna podjela Naučno društvo NR BiH, 1959.)
Teritorija bosanskog krajišta obuhvatala je današnje Sarajevsko polje s okolnim planinskim krajem. Jezgro Bosanskog krajišta predstavljao je Hodidjed sa okolinom, tada jedini grad u župi Vrhbosni u kojem se nalazila posada pod komandom dizdara. Godine 1455. pored grada postojalo je: jedan utvrđeni grad, 58 naseljenih i 18 napuštenih sela. Poslije pada Srpske despotovine 1459.g. Turci su pojačali snage u Bosanskom krajištu i, osloncem na njega, vršili provale u oblasti bosanskog kralja i hercega Stejpana Vukčića Kosače, pripremajući uvjete za lakše osvajanje njihovih područja. Zbog vojnog značaja Bosanskog krajišta u njemu je često boravio sandžak-beg Skopskog Krajišta Isa-beg Ishaković, kojem je ono i pripadalo. U njegovo vrijeme Bosanskim krajištem su upravljale vojvode ili subaše, koje su boravile najprije u Hodidjedu, a zatim u Vrhbosanju (Sarajevu), brinule se za hasove i vršile vojnu i administrativno-policijsku službu. Od 1462. u Bosanskom krajištu je postojala i sudsko-administrativna vlast na čelu s kadijom. (Hazim Šabanović: Bosanski pašaluk. Postanak i upravna podjela Naučno društvo NR BiH, 1959.)
Na ovoj novoosvojenoj teritoriji sandžak-beg Skopskog Krajišta Isa-beg Ishaković je udario temelje novoga grada koji će dobiti ime Sarajevo, a koji će postati prijestolnicom cijele Bosne.
U pohodu sultana Mehmeda II el Fatiha protiv Bosne 1463. Bosansko krajište je bilo jedna od baza za turske snage koje su učestvovale u tim operacijama. Početkom 1463. godine formiran je Bosanski sandžak. (Hazim Šabanović: Bosanski pašaluk. Postanak i upravna podjela Naučno društvo NR BiH, 1959.)
Pavlovići su preživjeli ovaj turski napad i prihvatili su osmansku okupaciju dijela svoje kneževine. Priznali su osmansku vlast nad izgubljenim područjem, te su postali klasični vazali osmanskog sultana plaćajući mu danak. U maju 1463. godine sultan Mehmed II. el Fatih je odlučio da konačno okupira cijelu Kraljevinu Bosnu. Prvi koji su se našli na udaru osmanske vojske bili su braća Pavlovići i njihovi posjedi. Nije poznato da li su braća Pavlovići, kneževi Petar i Nikola pružili bilo kakav otpor Osmanlijama. Uprkos tome što su bili sultanovi vazali i plaćali mu danak, njih dvojica taj pohod nisu preživjeli. Na ovaj način je bosanska velikaška loza Pavlovića definitivno nestala sa istorijske scene, smatra se da je izumrla. Postoje legende da je pripadnik ove loze po imenu Obrad Pavlović uspio pobjeći sa majkom u Dubrovnik i da je kasnije živio u Makarskoj, gdje i danas postoji prezime Pavlović. Prema drugom predanju jedan se Pavlović poturčio i uzeo prezime Kukavica, od njega je navodno potekao bosanski vezir Mehmed-paša Kukavica !
(nastaviće se)
