Piše: Saud Grabčanović
Istorija čuvene bosanskeplemićke porodice
Uvod
Poslije iznenadne smrti našeg prvog i najvećeg kralja Tvrtka I Kotromanića 1391. godine, u Kraljevini Bosni je nastupio period unutrašnjih borbi za vlast između Tvrtkovih naslijednika. Ovi su sukobi izazvali slabljenja centralne vlasti i državnoga jedinstva, te jačanja moći bosanske vlastele, odnosno oblasnih gospodara. U to je vrijeme veliki broj znamenitih ličnosti iz različitih vlastelinskih kuća obavljao vrlo značajne funkcije u vlasti u Bosanskoj kraljevini. Svi oni su se tada izjašnjavali kao „Dobri Bošnjani“ ( tj. Bosanci odnosno Bošnjaci). Većina od njih po vjerskom opredjeljenju su bili bogumili – pripadnici heretičke Crkve bosanske. Pošto je već od ranije participirala u državnoj vlasti, moćna bosanska vlastela je aktivno učestvovala u ovim sukobima za bosansko prijestolje, podržavajući različite strane, a sve u cilju ostvarenja svojih sebičnih ciljeva, stvaranja vlastitih paradržavica, nezavisnih od centralne vlasti. U Bosni je tako početkom 15. stoljeća, po ugledu na zapadnoevropske države toga vremena, započeo proces razgradnje jedinstvene države i oblikovanja zemalja oblasnih gospodara. Prvi bosanski vlastelini koji su krenuli u secesiju od centralne vlasti su bili: vojvoda Hrvoje Vukčić- Hrvatinić, vojvoda Sandalj Hranić i knez Pavle Radenović- Pavlović. Izdvajanje područja pod kontrolom tih najmoćnijih bosanskih velikaša, rusaške gospode, teklo je postepeno, a uobličavanje njihovih paradržavica bilo je dovršeno za vrijeme vladavine kralja Ostoje, koji je bio njihova marioneta.
Tako su se završetkom procesa decentralizacije i dezintegracije srednjovjekovne Bosne i Huma izdvojile tri velikaške porodice, Hrvatinići, Kosače i Pavlovići, čiji su utemeljitelji bili vojvoda Hrvoje Vukčić Hrvatinić, vojvoda Vlatko Vuković i knez Pavao Radinović.
Uspostavljene granice između područja oblasnih gospodara nisu bile čvrste ni stalne, a mijenjale su se ovisno o odnosu snaga oblasnih gospodara, pa i samih političkih prilika u Bosni. ( S. Ćirković, Istorija Bosne, str.169–227.,240– 250.; Isti, „Rusaška gospoda“, Istorijski časopis, god. XXI. (1974.) str. 5. – 17.)
U ovo turbulentno vrijeme raspada centralne vlasti u Bosanskom kraljevstvu najpoznatiji bosanski plemićki rodovi su bili : Sankovići, Hrvatinići, Kosače, Pavlovići, Šantići, Zlatonosovići, Radivojevići-Vlatkovići i Dinjičići-Kovačevići. Među navedenim bosanskim vlastelinskim porodicama jedna od najvećih i najmoćnijih porodica bili su Pavlovići. Veliki uspon Pavlovića je započeo u doba građanskog rata u Ugarskom kraljevstvu, a nakon smrti kralja Tvrtka I. 1391. godine. Najpoznatiji predstavnik ove naše velikaške porodice je bio knez Pavle Radinović, koji je uzdigao porodicu do nivoa najvećih bosanskih velmoža s kraja 14. i početka 15. vijeka. Pavle je imao velike posjede u centralnoj Bosni, kao i u današnjoj Hercegovini, te u Konavlima kod Dubrovnika. Prema njegovom imenu ova je porodica nosila svoje prezime u 15. Vijeku, dok su se ranije prezivali Jablančić i Radinović. Knez Pavle je imao dubrovačko građanstvo, pošto je Dubrovčanima svojim ukazom dozvolio slobodnu trgovinu na svojim posjedima 1397. godine. Pavle Radinović je bio ubijen 1415. godine na Parenoj Poljani kod Kraljeve Sutjeske u zavjeri bosanskih velikaša, predvođenih kraljem Ostojom. Njegovi nasljednici su bili: vojvoda Petar Pavlović, vojvoda Radoslav Pavlović, vojvoda Ivaniš Pavlović, vojvoda Petar i knez Nikola Pavlović. Poslednji Pavlovići su stradali 1463. godine pri osmanskom osvajanju Bosne. Tako je sa prodorom Osmanlija u Bosnu vlastelinska porodica Pavlovića doživjela potpuni slom i nestanak sa političke scene.
(nastaviće se)
