Piše: Jusuf Trbić
Juče je u Bijeljini svečanom sjednicom Skupštine grada još jednom obilježen 24. septembar, Dan grada, nekadašnji Dan opštine. Taj je datum određen kao sjećanje na prvo oslobođenje Bijeljine od fašizma, 1943. godine. I ništa tu ne bi bilo čudno, da Bijeljina danas nije grad koji se diči četništvom i fašizmom. U Bijeljini su skoro sasvim ugušena sjećanja na herojsku borbu protiv fašista i njihovih saradnika, izbrisana su sjećanja na istaknute borce i čitav antifašistički pokret, uklonjeni spomenici, a ulice i trgovi nose imena Draže Mihajlovića, Raje Bančića, Pere Stanića, profesora Bakajlića. Četništvo se otvoreno veliča, a prešutno je zabranjeno i pominjanje takvih veličina kakve su Rodoljub Čolaković, Fadil Jahić Španac ili Veljko Lukić Kurjak. Posebno se to odnosi na narodnog heroja Branka Stojanovića Krvavog, ljutog neprijatelja četnika, čije se ime više nikad i nigdje ne spominje. Svojevremeno su stari borci, članovi SABNOR-a, dugo tražili da im se dopusti da postave biste semberskih narodnih heroja, ali im je tada postavljen uslov da među tim herojima ne budu Bošnjaci. Na kraju je ipak nađeno rješenje, pa su biste narodnih heroja, ali ne svih, postavljene u Gradskom parku.
Svjedoci smo već dugo morbidne ideje da se četnici proglase antifašistima, po svaku cijenu, pa bi onda, kako se to kaže, Srbi imali dva antifašističćka pokreta. To što su četnici, bez ikakve sumnje, bili vjerni saradnici okupatora i saveznici sa NDH, za što postoje nebrojeni i nesumnjivi dokazi, velikosrpskim ideolozima i njihovim sljedbenicima ne znači ništa. Istina je na ovom dijelu Balkana odavno postala nepoželjna. Tim prije što je stvaranje Velike Srbije uklanjanjem nesrpskog stanovništva, čemu smo svedočili i mi u Bijeljini u periodu od 1992-95. godine, zapravo stari plan četničke komande, koji su, pod nazivom „Homogena Srbija“ (autor je bio Dražin ideolog Stevan Moljević) četnički odredi sprovodili na terenu kamom i metkom. U to ime pobijeno je više od 108 hiljada Bošnjaka, po čemu su oni, procentualno, najveće žrtve nakon Jevreja. Republika Srpska je stvarana na isti način, pa je četništvo postalo motor etničkog čišćenja i simbol „nove srpske zemlje“, stvorene na masovnim grobnicama, na krvi i suzama hiljada Bošnjaka i Hrvata. Zato su i rehabilitovani četnici, koji su se otvoreno stavili u službu okupatora, zbog čega ih se čak i kralj odrekao 1944. godine, i naredio im da se priključe partizanima. Desilo se to pošto je Hitler odlikovao čuvenog četničkog vojvodu Pavla Đurišića „Gvozdenim krstom“, i nakon što su lideri velikih sila, među njima je bio i Staljin, jasno rekli da su četnici njemačke sluge i da ne mogu više dobiti nikakvu podršku od njih.
Danas su četnici izjednačeni s partizanima, i u Srbiji i u RS—u, što je prava civilizacijska sramota. Jer, antifašizam je temeljna vrijednost evropske civilizacije, i zato nije naodmet prisjetiti se nekad slavnih dana.
Semberija je mnogo dala narodnooslobodilačkoj borbi. Kad je počeo rat, u Bijeljini je bilo 50 članova KPJ i 60 skojevaca, a na završetku rata bilo je stotinu članova KPJ i 1.000 skojevaca. Semberija je dala preko 5.000 boraca, poginulo ih je 1.488, uz 3.056 žrtava fašističkog terora. Na ovom području su od početka bile stacionirane brojne okupatorske snage, ali ih je vihor antifašističke borbe jednostavno pomeo 24. septembra 1943. godine. U oslobođenju grada učestovale su i partizanske snage iz Srema, Slavonije, s Majevice, iz Bosanske Krajine i drugih dijelova zemlje, o čemu dovoljno govore groblja i spomenici u Donjoj Trnovi i Bosanskoj Rači. A nakon oslobođenja toliko je omasovljen Narodni front u Semberiji, da okupatori ovdje nikad više nisu uspjeli zavladati kao u danima prije oslobođenja. Kako je tada izvijestilo Oslobođenje, koje je počelo izlaziti u Donjoj Trnovi, „ na zboru je došlo do jakog izraza mržnje prema četničkim bandama, koje kaljaju nacionalnu čast i svijetlo ime tog kraja svojim izdajstvom i ubistvima iz zasjede naših boraca koji se vraćaju iz borbe. Plamen mržnje i osvetničkog gnjeva buktao je u svim srcima učesnika ovog zbora. Vojvoda Kerović, Leko, Zeko i druge četničke glavešine postali su mrski kao što su mrski i odvratni Hitler, Pavelić i drugi.“
Treba li reći da su četnici u Semberiji najviše ubijali Srbe. Posebno su po tome bili poznati Rajo Bančić i Pero Stanić, koji se proslavio kad je u jednom danu zaklao 30 Srba. Rajo Bančić je bio jedan od četničkih komandanata koji su potpisali savezništvo sa NDH, a ubrzo zatim učestvovali su u ofanzivi na Kozaru, zajedno sa Nijemcima i ustašama. Njihov zadatak je bio da srpski živalj predaju ustašama, a oni su ih slali u Jasenovac. Među njima je bilo i 20.000 djece.
Eto, takvi ljudi danas imaju svoje ulice, a njima se pridružuje i čuveni kriminalac Arkan, čije su snage, početkom aprila 1992. godine, počinile masovne zločine nad bošnjačkim civlima, a zatim nastavile svoj krvavi put širom BiH i Hrvatske. Imenom njegove garde kiti se duga ulica koja prolazi između nekadašnjeg Vanekovog mlina i kasarne. Revolucionar, političar i književnik Rodoljub Čolaković, jedan od najvećih ljudi koje je Semberija ikad imala, nema svoju ulicu ni spomenik. O ostalima da i ne govorimo. Kad sam jednom, na sjednici tadašnje Komisije za izmjene naziva ulica predložio da ova ulica dobije Roćkovo ime, srpski članovi su reagovali žestoko. I to sam vidio mnogo puta.
Meni je drago što se i danas slavi Dan oslobođenja. Ali, fašisti i antifašisti ne idu zajedno. U mom gradu ni danas niko ne govori o masovnim zločinima i progonima bošnjačkih civila, o ubijanju djece i rušenju džamija, a partizani i antifašizam su zabranjene teme.
Zbilja, šta slavi Bijeljina 24. septembra?
