Piše: Muharem Bazdulj

U danu kad se film Danisa Tanovića “Smrt u Sarajevu“ počeo prikazivati u redovnoj distribuciji po kinima širom jugoslavenskog istorijskog prostora…

na naslovnici beogradskog dnevnika Blic pojavio se ogroman naslov: “Oterali ženu sa mrtvom bebom u stomaku“. Nešto manji nadnaslov veli: “Lekare mrzelo da se bave papirologijom“, dok se u podnaslovu pojašnjava: “U bolnici u Pirotu odbili da porode Anitu Videnov (25) iz Majdanpeka iako su znali da joj je u devetom mesecu beba umrla u stomaku. Poslali su je da privatnim automobilom putuje više od 180 kilometara do Majdanpeka.“ Kad otvorimo novine i pročitamo tekst, doznajemo nove detalje, između ostalog, da je Anita Videnov majka dvoje djece i da je ovaj nehumani potez posljedica trijumfa slijepog i besmislenog birokratizma nad humanizmom. Pošto je pacijentkinja “vodila trudnoću“ u Majdanpeku, poslali su je tamo, umjesto da joj pomognu na licu mjesta, u Pirotu.

Pominjem Danisa Tanovića jer priča toliko podsjeća na njegov film “Epizoda u životu berača željeza” da bi čovjeku moglo da dođe da izrekne onu famoznu kako život imitira umjetnost. Slučaj Anite Videnov je nevjerovatno sličan slučaju Senade Alimanović iz Tanovićevog filma. Podudara se čak i podatak da je objema to bila treća po redu trudnoća. Tanović priču svog filma, međutim, nije izmislio, nego ju je “prepisao” iz stvarnosti. Ovako je bilo: Sve se dešava u augustu mjesecu 2011. godine. Supruga Nazifa Mujića, Senada Alimanović, bila je trudna po treći put. Njih dvoje, sa dvije kćerke, su živjeli u mjestu Poljice u opštini Lukavac (Tuzlanski kanton, Federacija BiH). Zbog besparice, trudnica nije ni išla doktoru, sve do pojave jakog krvarenja. Doktorica iz Doma zdravlja u Lukavcu upućuje je u Tuzlu, na kliniku. Na ultrazvuku se vidi da je fetus mrtav.

Standardna medicinska procedura zahtijeva da se mrtvi fetus izvadi iz ženinog tijela što je prije moguće, inače, i njoj prijeti smrt. Senada Alimanović nema ovjerenu zdravstvenu knjižicu te tuzlanski ljekari traže da na žiro račun broj taj-i-taj uplati 980 maraka te da donese uplatnicu, pa će tek tada da obave ono što bi, da je do Hipokratove zakletve, morali obaviti odmah. Nazif Mujić i Senada Alimanović te pare nemaju i nemaju načina da dođu do njih. Uglavnom, njih dvoje odlaze u Modriču (u Republiku Srpsku), Senada Alimanović nosi snahinu knjižicu, u Modriči ih prima doktor dostojan svog poziva, oboje su svjesni da on zna da knjižica nije njena, no ipak im daje uputnicu za bolnicu u Doboju (također u Republici Srpskoj). Tamo je Senada Alimanović podvrgnuta operaciji, operacija je trajala tri i po sata, no ishod je bio pozitivan. Pomenimo i da je Nazif Mujić veteran Armije BiH u čijim se redovima borio u cijelom ratu, a da je jedan njegov brat u ratu kao borac i poginuo.

Na prvi pogled se današnja Srbija i današnja Bosna i Hercegovina po mnogo čemu razlikuju. Unutrašnje uređenje Srbije je mnogo homogenije, usprkos formalnoj autonomiji Vojvodine. Nema u Srbiji entiteta, kantona, konstitutivnih naroda i svih s tim konektovanih budalaština. Čovjek bi teoretski pomislio da je slučaj kakav je Danisa Tanovića nadahnuo da napravi film “Epizoda u životu berača željeza” tu nezamisliv. Ispostavlja se, međutim, da nije tako. Jer formalno unutrašnje uređenje tu nije najvažnije. Puno više zavisi od svijesti, od opšteg stanja u društvu, od apatije, od onoga što se u u sociologiji naziva anomija. A iz te perspektive je situacija na razvalinama Jugoslavije prilično jednoobrazna, sa jedva uočljivim razlikama u nijansama sive.

Sa idejne tačke gledišta, jedan od ključnih toposa filma “Smrt u Sarajevu“ tiče se interpretacije historijske uloge Gavrila Principa. Da li je Princip bio pozitivna ličnost – revolucionar koji se borio za oslobođenje južnoslovenskih naroda od tuđinskog jarma ili je pak bio velikosrpski šovinista što je teorija koja u današnjem Sarajevu generalno ima sigurniju prođu? O tome valja razmišljati iz perspektive ostvarenja Principovih vizija, odnosno njihovih negacija. U periodu između 1918. i 1991. godine, dok je, izuzmemo li godine Drugog svjetskog rata, postojala zajednička jugoslovenska država kao ostvarenje težnji Principa i njegovih saboraca, došlo je do skoro nevjerovatnog progresa. Bilo da situaciju ocjenjujemo iz perspektive industrijalizacije, urbanizacije, stanja u zdravstvu i obrazovanju, ekonomije, kvalitete života, emancipacije, neizbježno dolazimo do zaključka o razvoju i napretku.

Ako govorimo u periodu od 1991. godine do dana današnjeg, slika je, međutim, porazna. Dobar simbol tog stanja mogu biti skoro nevjerovatno slične priče iz Tuzle i iz Pirota. Kao što su uostalom, što je već primijećeno u javnosti, slične i tragične priče iz Niša i Sarajeva o Aleksi Jankoviću i Mahiru Rakovcu. Kao u antitezi famozne prve rečenice iz “Ane Karenjine“ nesreće običnih ljudi ovdje bolno podsjećaju jedna drugu. Lažni narativi na kojima počivaju državice nastala na razvalinama Jugoslavije međusobno su suprotstavljeni jer u svakom od njih je “naša“ etnija junačka i sveta, a “komšijska“ je perfidna i zločinačka, ali bijeda koju ti narativi generišu svugdje je skoro identična.

 

(oslobodjenje.ba)