Piše: Jusuf Trbić
Da li je BiH sekularna država? Odgovor na ovo pitanje najčešće glasi: „Trebalo bi da jeste, ali…“ Po Ustavu je BiH sekularna država, a to je u više navrata potvrdio i Ustavni sud. Uz to, Zakon o slobodi vjere i pravnom položaju crkava i vjerskih zajednica BiH eksplicitno zabranjuje diskriminaciju na vjerskoj osnovi i osigurava neutralnost države prema religijama. Dakle, religija je zakonski odvojena od državnih institucija i javnog života, svaki građanin je slobodan da vjeruje u šta hoće ili da ne vjeruje ni u šta, i ne može postojati nikakva državna religija koja se nameće građanima. To je pravilo koje se strogo poštuje u Evropi u koju mi želimo da idemo. U više slučajeva Ustavni sud je naglasio da javne institucije ne smiju favorizirati nijednu religiju, jer bi to kršilo princip jednakosti i sekularnosti.
Ali, Balkan ne bi bio to što jeste kad bi se poštovali zakoni. U BiH, ali i u okruženju, vjerske zajednice su preuzele vođstvo u upravljanju svim društvenim procesima, pa se otvoreno miješaju u politiku, a politički lideri uglavnom nemaju ništa protiv. I ne samo to. Dobili smo, na svim stranama, državnu religiju koja se nameće svima, što je nespojivo sa savremenim civilizacijskiim normama. Primjera ima na svim stranama, ali je, u tom smislu, najteže stanje u entitetu RS u kojem ja živim.
Entitetski ustav garantuje da su vjerske zajednice jednake pred zakonom i da Srpska pravoslavna crkva nema karakter državne religije. U zakonu o vjerskim zajednicama Srpska pravoslavna crkva izdvojena je od ostalih, ali, ni to ne bi bio poseban problem, da nema nečeg drugog. Naime, u praksi svakodnevno vidimo da se pravoslavlje nameće svim građanima entiteta kao državna religija, jer i entitet, i sve opštine i gradovi, i sve državne institucije, uključujući i policiju, škole i dječije vrtiće, imaju, kao zvaničan praznik, krsnu slavu. To krši Član II (3) Ustava, koji štiti slobodu vjere i zabranjuje favorizovanje jedne religije u odnosu na druge. Temelj dejtonskog Ustava, to jest “slova Dejtona”, kako se to ovdje kaže, jeste ravnopravnost tri naroda, građana i Ostalih. A gdje je ravopravnost ako se vjerski praznik samo jedne religije nameće svim građanima kao praznik?
“Ovi postupci su visoko opasni za stabilnost i koheziju BiH, posebno u multietničkom i multireligijskom kontekstu”, kaže profesor ustavnog prava Davor Trlin. “U RS, gdje su Srbi većina, proslave poput ove pojačavaju osjećaj privilegije srpske pravoslavne zajednice, što diskriminira muslimane, Hrvate i druge (npr. u Federaciji BiH slične prakse postoje, ali manje institucionalizirane). To krši Daytonski princip nediskriminacije (Član II. 4 Ustava). Povećavaju polarizaciju, podstičući nacionalizam i smanjujući povjerenje u institucije.”
Ovakva praksa slavljenja krsnih slava entiteta, opština i javnih institucija ne samo da krši princip pravne i demokratske države iz člana I/2 Ustava BiH, već grubo vrijeđa i diskriminiše sve građane koji se ne izjašnjavaju kao Srbi. A to je daleko od Evrope i svakog pojma normalne države, jer se u takvoj državi, kako kaže sociolog religije Dino Abazović, “osigurava jednak status svim vjerskim zajednicama, a građanin se pozicionira tako da se može poistovijetiti sa državnim institucijama neovisno o vlastitom religioznom ili areligioznom opredjeljenju. Drugim riječima, pravna država podrazumijeva neutralnost u vjerskim pitanjima u smislu zabrane uvezivanja državnih institucija sa religijskim autoritetima, kako bi se isključilo da država artikulira i štiti svjetonazore jedne, isključujući svjetonazore druge vjere.”
Krsnim slavama se priključuje imenovanje javnih institucija kao da su vjerski objekti. Tako se, na primjer, državna bolnica, koju finansiraju svi građani entiteta, zove “Sveti vračevi”, što je krajnje neumjesno. Ali, ni to nije dovoljno, već se planira izgradnja crkve u krugu te bolnice, što zvuči naprosto nevjerovatno.
“Uz sve to, političari u BiH na ustavom propisani sekularizam odgovaraju postavljanjem vjerskih simbola u urede, poput križeva, krstova i levhi, a nerijetko se takvi prizori mogu vidjeti i u državnim institucijama, entitetskim i općinskim ustanovama”, kaže novinar Mario Iličić. U Bijeljini pravoslavna ikona krasi veliku salu za sastanke, a uklanja se, po sili zakona, samo u vrijeme održavanja sjednica Skupštine. Na zastavi i grbu grada nalazi se kupola pravoslavnog hrama, sa krstom, što grubo eliminiše građane koji nisu pravoslavne vjere i očigledno diskriminiše druga dva, navodno ravnopravna naroda, građane i Ostale.
Dodamo li tome vjeronauku u školama i dječijim vrtićima, i školske udžbenike krcate vjerskim sadržajima, i javni “lov” na ateiste i sekularizam, i stalne političke tirade vjerskih lidera, cio taj ambijent dobija upadljivu oznaku: povratak u Srednji vijek.
