Piše: Saud Grabčanović

Pripreme građanstva Beča za odbranu grada od Turaka

Stanovnici Beča, koji su ostali u gradu da ga brane, grozničavo su se pripremali  za odbranu. Oni ne samo da su izvršili obnovu zidina i tornjeva na gradu, nego su izgradili  i drvene palisade oko grada. Najviše palisada podignuto je na južnom dijelu grada, nasuprot kajzerovom dvoru Hofburgu. Bečke gradske zidine su bile stare, izgrađene  su u 13.vijeku, uz malene popravke i nadogradnje tokom vijekova, te zato braniocima nisu ulijevale neku posebno veliku sigurnost. Od 1529. godine, nakon turske opsade, dodani su novi tornjevi i pojačane stare zidine. 1547. godine iskopani su opkopi ispred njih napunjeni vodom iz Dunava (isušeni su pred opsadu i pretvoreni u praktičnije suhe kanale), a posljednji dodatak bile su raveline, trokutaste platforme koje su služile koliko za obranu, toliko i za položaje strijelcima, povezane rovovima s bastionima i zidovima. Brisani prostor ispred odbrambenog kompleksa (glacis) služio je kao poligon za topovsku vatru na napadače. Sve ove nadograde uglavnom su bile nadahnute idejama italijanskih inženjera i graditelja, čije su zamisli bile prihvaćene u Evropi još na kraju 16.vijeka, pa i ranije. Grad Beč je od sredine 16. vijeka rastao brže nego ikad ranije, po broju stanovnika i brojnim aristokratskim vilama koje su ga činile preko mjere prenatrpanim. Njihovi krovovi i tornjevi uskoro su zasjenili visinu katedrale Sv.Štefana, dugo najviše građevine u gradu, dok su između njih vodile uske ulice. Beč je izgledao kao tipičan srednjovjekovni grad, koji početkom jula 1683. godine, u danima zlokobnog iščekivanja, nije uopšte sličio sebi. Paniku je uskoro zamijenila odlučnost preostalih građana, koje je u tome trebao voditi i zapovijedati grof Ridiger Štarhemberg.

Štarhemberg je bio čovjek ogromne volje, energije i organizacijskih sposobnosti. On nije bio toliko zapažen po svojoj vojničkoj karijeri, iako je služio kod Montekukolija u ratovima protiv Francuza. Predstavnici civilne vlasti, gradonačelnik i drugi službenici koji su ostali u gradu, trebali su sarađivati sa njim u svemu, ali u pitanjima organizacije odbrane njegova je riječ bila posljednja. Svi muškarci koji su mogli nositi oružje i alat bili su mobilisani, čak je i gradonačelnik viđen kako na ramenima nosi pušku. Štarhemberg i Lotahringen su imali plan da organizuju posadu branilaca od 10.000 ljudi, koja bi uključivala gradsku stražu i naoružane civile. Čak je i to bilo nedovoljno ljudstva da bi se pokrili svi dijelovi zidina, čija je dužina bila veća od 7 kilometara. Broj topova  kojima su raspolagali branioci grada je bio upola manji od broja topova kojim su raspolagali Turci, 317. Ono što je zapovjednika grada  najviše zabrinjavalo nije bila hrana (po procjenama rezerve žita u magacinima su bile dovoljne do novembra) nego je to bio novac koji je trebao biti isplaćen vojnicima. Sredstva koja je imao u gradu, kao zajam, ponudio je Szechenyi, kaločki biskup, a svoj novac je bio spreman dati i princ Ferdinand Švarcenberg, koji je 9. jula stigao u grad. Ugarski nadbiskup Slepchenyi, je ranije donio sa sobom u Beč ogromnu količinu vrijednih predmeta i novca,  ali nije pokazao namjeru pridonijeti odbrani grada. Sa tim je gradske vlasti upoznao nadbiskup Kollonics, nakon čega je zaplijenjen veliki dio tih sredstava. Za to vrijeme, Štarhemberg je neumorno radio. Prostor ispred gradskih zidina je očišćen radi bolje preglednosti. Gorjelo je sve nepotrebno i vatre su bile toliko brojne da je umalo došlo do požara u nekim magacinima sa barutom. Pukom srećom nije se dogodilo najgore. Nakon incidenta, zapovjednik je naredio da se svi podrumi u gradu isprazne kako bi se u njih spremio barut.

Napomena : Na naslovnoj slici je vidljiv opkop ispred gradskih zidina kao i trokutaste platforme (raveline), koje su bile novina u to vrijeme. One  su služile za efikasniju odbranu i kao položaji strijelcima, povezane rovovima s bastionima i zidovima.

Turci stižu pod Beč, prvi okršaji sa habzburškim trupama

Karlo von Lothringen  je već bio u pokretu prema gradu kad se  dogodio prvi okršaj sa Osmanlijama, čiji ishod nije bio nimalo dobar za njegovu vojsku i za malo se nije pretvorio u pravu katastrofu. U blizini mjesta Petronel, nedaleko od Dunava, nalazilo se nešto pješaka i dragoni savojske pukovnije, kojima je komandovao Ludvig Julije, stariji brat princa Eugena Savojskog. Ta je jedinica bila zadužena za čuvanje opreme i namirnica za ostatak Karlove vojske. 7. juna posve ih je iznenadio veći odred Tatara i Osmanlija. Prvi napad je odbijen, no tad su Osmanlije preduzele drugi, nakon kojeg su carske snage izgubile hrabrost i dale se u bijeg. Ludvig Julije je pri bijegu pao sa konja i bio je teško ozlijeđen kopitima prestrašenih konja svojih dragona. Dragone je nazad u borbu uspio vratiti Lothringen dovođenjem pojačanje koje je odbilo turski napad. Spriječena je katastrofa, ali je to bio sasvim mali i kratkotrajni uspjeh za branioce. Hercegu Karlu je javljeno da su Osmanlije kod Đera ostavile 12.000 vojnika, dok su ostali nastavili prema Beču. Imre Tekelji, koji je bio osmanski vazal,  u međuvremenu je podigao gotovo cijelu Ugarsku protiv Habsburga, što je Karlu značilo da je neprijatelj za petama jednako koliko i ispred njega. Jedina utjeha bilo mu je to što grof Leslie nije gubio vrijeme i bio je već nadomak Bratislave.

Između 11. i 13. jula Veliki vezir Kara Mustafa je bio nadomak Beča i njegova ogromna vojska mogla se uočiti s gradskih zidina. Isti dan, nakon dugog i napornog marša, u grad su ušla posljednja pojačanja koje je doveo general Šulc. Njegovi vojnici su bili zaraženi dizenterijom iz dunavskih močvara. Kasnije se ova bolest proširila na većinu branilaca grada. Štarhemberg je dolaskom Šulca imao na raspolaganju 72. pukovnije pješaka i kirasira uz gradsku stražu, ukupno oko 15.000 ljudi, od kojih su brojni bili ranjeni ili bolesni i tako nesposobni za borbu. U okolnim gradićima, koje je zauzela vojska Velikog vezira, onim gradonačelnicima koji nisu pobjegli odsječene su glave i bačene pred noge Velikog vezira. Osmanski konjanici patrolirali su Švehatom i bližom okolinom, a Veliki vezir Kara Mustafa-paša se odmarao u vili cara Leopolda u Nojgebojdeu! Zajedno sa ostalim osmanskim trupama u okolinu grada stigla je i bosanska vojska. Odredima bosanske vojske komandovao je Hizir-paša, a pred Beč su stigli 14.jula, kada je i počela sama opsada grada. Bosanska vojska se stacionirala kod Doblinga, odakle je jurišala na bečka utvrđenja, kada su u nekoliko navrata eliminisali bečke odrede. Duga opsada Beča je počela…

                                                              (Nastaviće se)