Piše: Saud Grabčanović

Francuski  kralj Luj XIV , „Kralj sunce“

Najvažniji i najveći osmanski saveznik u toku njihovog napada na Beč i Austriju  bio je francuski kralj Luj XIV. Glavni razlog tog Lujevog „neprirodnog“ saveza sa Turcima je bilo njegovo veliko neprijateljstvo sa Austrijom i rivalitet sa njenim carem Leopoldom vezan za tzv. „špansko naslijeđe“. I Luj XIV, kao i Leopold I, polagao je  nasljedno pravo na upražnjeno špansko prijestolje nakon smrti poslednjeg španskog kralja. Zbog španskog nasljeđa su Austrija i Francuska vodile ratove, pa je između dva vladara zbog toga vladala i velika mržnja. Leopold je bio toliko zaslijepljen mržnjom prema francuskom kralju, da je  zabranio francuski jezik na svom dvoru. Luj je u početku tih ratova imao dosta uspjeha. Francuzi pod vođstvom Luja osvojili su prekorajnske oblasti koje su pripadale Habzburškoj monarhiji, a septembra 1681. godine zauzeli su grad Strazburg. Dva mjeseca kasnije zauzet je Luksemburg, a Lujeva vojska je istovremeno upala i u sjevernu Italiju kod Kasalea. U to je vrijeme Luj tajno kontaktirao osmanskog sultana i nudio mu tajni vojni savez protiv Austrije. Na osnovu dokumenata iz osmanskih arhiva  nepobitno je utvrđeno da je francuski kralj Luj preko svojih poslanika pri Visokoj Porti ohrabrivao sultana na rat sa Habsburzma, obećavajući mu novac i angažovanje vlastite vojske u tom ratu, kako bi se rastegle Leopoldove ionako skromne snage. Pošto on nije želio otvoreno dovesti u pitanje svoj počasni epitet “najkršćanskijeg kralja”, time što će nastaviti rat s Austrijom uprkos nevjerničkoj prijetnji, kralj Luj XIV je 1682. godine formalno povukao svoju vojsku iz Luksemburga, samo kako bi je koncentrisao za udar na Habsburge kad mu se za to ukaže najpogodniji trenutak. Bio je to samo taktički potez da bi se pred papom pokazao kao dobar katolik i da ne bi izgubio povjerenje njemačkih izbornih kneževa koji su tradicionalno na saborima birali cara Svetog Rimskog carstva. Kralj Luj XIV je imao otvorene aspiracije na tron tog carstva.

Vojska Svetog Rimskog carstva i Habzburške monarhije
Reorganizacija vojske u Habzburškoj Monarhiji u doba cara Leopolda

U vrijeme vladavine cara Leopolda I komandant njegove vojske do 1680. godine je bio Italijan  Raim ondo Montekukoli ( Montecuccoli). Raimondo je bio vojnik sa ogromnim životnim i vojničkim iskustvom, učesnik više ratova, proslavljen i poznat po cijeloj Europi ne samo po svojoj vojničkoj slavi, nego i po reputaciji pisca i teoretičara ratnih vještina. Taj je čovjek komandovao habzburškim trupama koje su odnijele prvu veliku pobjedu u ratu sa Turcima u bitci kod Svetog Gotharda 1664. godine. Raimondo je insistirao na potrebi postojanja stajaće vojske kao temelja stabilnosti tadašnje Monarhije. Do tada Monarhija nije imala takve vojske, nego se vojska po potrebi, u slučaju ratne prijetnje, mobilisala, a sačinjavli su je samo plemići. Montekukoli je u te svoje ideje uspio ubjediti cara Leopolda I koji ih je prihvatio. Tadašnji državni sistem Habzburške monarhije je bio krhak, jer je zavisio od saradnje i lojalnosti plemićkih predstavnika koji su skupljali porez za vojne potrebe, sa organima središnje vlasti Monarhije. Plemstvo nije bilo oporezivano i bogatilo se na osnovu iskorištavanja svojih kmetova, koji su bili potpuno obespravljeni. Zbog straha da ne izgubi podršku svog plemstva, caru ni na kraj pameti nije padala ideja da utiče na plemstvo, u cilju da se položaj seljaka-kmetova popravi. To je posebno bilo izraženo u Ugarskoj, gdje je veliki dio plemstva bio protestantske vjeroispovijesti i na rubu pobune protiv izrazito katoličke politike isključivosti Habsburgovaca. Na taj način finansijska ovisnost cara o velikašima koji su, praktično, bili van njegove kontrole, dovela je do sve veće akumulacije državnog duga, posebno prema privatnim bankama i bankarima, kao što je to bio “dvorski Židov”, Samuel Openhajmer. Krajem 17. vijeka, osamdesetih i devedesetih godina, habzburška država je od Openhajmera uzimala kredite  kojima je finansirala gotovo sve vojne aktivnosti. Ono što je ipak od svega bilo pozitivno predstavljao je pomak u vojnoj organizaciji. Početkom 17. vijeka bila je raširena pojava u Evropi da vladari nemaju stajaću vojsku koju će po potrebi slati na ratište, nego da to čine preko posrednika, tzv. preduzetnika (eng. entrepeneurs) . To su obično bili vrlo imućni i uticajni ljudi koji su iz svog džepa finansirali plaćeničke vojske. Ti finansijeri su postavljali uslov da budu zapovjednici vojske i da tako imaju pravo na veliki dio ratnog plijena, a takođe su tražili od vladara da im se za uzvrat garantuje određene plemićke titule i posjede. Primjer za ovo je neki Valenštajn, koji se od skromnog pukovnika uzdigao na položaj generalisimussa carske vojske i vlasnika velikih zemljišnih posjeda konfiskovanih od pobunjenih čeških plemića. On je te posjede jeftino otkupio po niskim cijenama na početku Tridesetogodišnjeg rata. Takvi ljudi, kao dotični herr Valenštajn,  predstavljali su veliki rizik za poslodavce, jer su mogli postati previše nezavisni i moćni. Valenštajn  je zbog toga bio likvidiran pod okriljem noći. Od sredine 17. vijeka, u doba cara Leopolda taj se sistem polako mijenjao. Po uzoru na Francusku, koja je pod vlašću dvojice kardinala, Rišeljea za vrijeme gotovo inertnog Luja XIII, i Mazarina u doba Luja XIV, polako ali sigurno gradila jaku stajaću vojsku, manje i veće evropske države nastojale su stvoriti slične vojske. Iako to nije bilo moguće posve kopirati u carstvu, Habsburgovci su pokušavali stvoriti sistem kojim su mogli na najbrži način popuniti svoje vojne redove kad su za to imali potrebe. Sastav vojske Carstva (Reichsarmee), mobilizacija na razini carstva koja se vršila pod nadzorom oblasnih njemačkih vladara (iz svakog okruga odnosno teritorijalne jedinice dolazio je određen broj regruta) i carske vojske (Kaiserlichen Armee), jedinice okupljene unutar nasljednih zemalja, bila je daleko od savršene. Ovaj nesavršeni vojni sistem je moglo lako zakočiti nezadovoljstvo lokalnih plemića ili nekog od njemačkih kneževa.

(Nastaviće se)